Τη σύσταση κοινής επιτροπής ΚΕΔΕ και ΕΝΠΕ, η οποία θα προετοιμάσει δέσμη κοινών προτάσεων που θα αφορούν ταυτόχρονα την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς και τη συνεργασία τους, πρότεινε ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης και πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάζαρος Κυρίζογλου από το βήμα του συνεδρίου της ΕΝΠΕ που πραγματοποιήθηκε στην Πάτρα στις 22 και 23 Μαΐου, για θεσμικά ζητήματα και την αγροτική ανάπτυξη.
Ο κ. Κυρίζογλου τόνισε ότι λαμβάνοντας υπόψη τις δέκα κοινές προτάσεις στις οποίες κατέληξε το κοινό συνέδριο ΕΝΠΕ – ΚΕΔΕ στον Απρίλιο του 2028, αλλά και ενόψει της εκπόνησης από το υπουργείο Εσωτερικών του Κώδικα της Αυτοδιοίκησης, η εν λόγω κοινή επιτροπή θα μπορούσε να προτείνει ενδεικτικά δέσμη μέτρων, που θα αφορούν:
1.την επιστροφή στις Περιφέρειες και τους Δήμους των πόρων που τους αφαιρέθηκαν, όπως είναι τα πρόστιμα ανέγερσης των αυθαιρέτων του άρθρου 72 του Ν.5106/2024,
2.την αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων ή λειτουργιών που ασκούνται ταυτόχρονα από τις Περιφέρειες και τους Δήμους,
3.την αλλαγή της διοικητικής υπαγωγής αποκεντρωμένων υπηρεσιών, της Κεντρικής και της Αποκεντρωμένης Δημόσιας Διοίκησης, στις αντίστοιχες Περιφέρειες και τους Δήμους,
4.την προώθηση της Ψηφιακής Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης σε σημαντικές τομεακές πολιτικές, όπως είναι η χωροθέτηση των επιχειρηματικών πάρκων και γενικότερα των χρήσεων γης και η διαχείριση του υδάτινου δυναμικού της χώρας,
5.τη νομοθέτηση θεσμών διαβαθμιδικής συνεργασίας ΕΝΠΕ και ΚΕΔΕ, όπως είναι η συγκρότηση Εθνικού Συμβουλίου Περιφερειακής και Τοπικής Ανάπτυξης, το οποίο θα καλείται να γνωμοδοτεί για κάθε Στρατηγικό Σχέδιο δημόσιας πολιτικής που περιλαμβάνει ρυθμίσεις, μέτρα πολιτικής και προγράμματα περιφερειακής κλίμακας ή σημασίας,
6.τη νομοθέτηση της προδιαβούλευσης με την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ για όλα τα σημαντικά νομοσχέδια που αφορούν ή επηρεάζουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση,
7.τη βελτίωση της καταστατικής θέσης των αιρετών των Περιφερειών και των Δήμων.
Σημείωσε επίσης ότι αποτελεί υποχρέωση του πολιτικού και διοικητικού συστήματός να ακολουθεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία, μια συγκροτημένη μεταρρυθμιστική τεχνική, που δεν παράγει απλώς διατάξεις νόμου (είτε ως “ευχές” είτε ως εντολές), αλλά νόμους που καταλήγουν σε θεσμούς. Και κατέθεσε προτάσεις, οι οποίες, όπως είπε, θα μπορούσαν να μετασχηματιστούν από την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ σε ένα Κώδικα Μεταρρυθμίσεων (όπως είναι οι Κώδικες Καλής Νομοθέτησης), που θα διασφαλίζει τη δημιουργία θεσμών Αποκέντρωσης και Αυτοδιοίκησης οι οποίοι θα λειτουργούν.
Ακολουθεί η ομιλία του κ. Κυρίζογλου:
Αγαπητοί Περιφερειάρχες και Περιφερειακοί Σύμβουλοι
Αγαπητοί Συνάδελφοι στην Αυτοδιοίκηση
Σας μεταφέρω τον θερμό χαιρετισμό των αιρετών της πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και εύχομαι επιτυχία στο Θεματικό Συνέδριό σας, που διεξάγεται στην Αχαϊκή πρωτεύουσα με δύο σημαντικές θεματικές ενότητες: τα Θεσμικά ζητήματα και την Αγροτική ανάπτυξη.
Στην αρχή θα ήθελα να υπενθυμίσω συνοπτικά τις 10 κοινές προτάσεις της ΕΝΠΕ και της ΚΕΔΕ του κοινού Συνεδρίου μας, που έγινε στις 18 και 19 Απριλίου 2018, οι οποίες εξακολουθούν να είναι επίκαιρες.
Συμφωνήσαμε και προτείναμε τα ακόλουθα:
- Να προχωρήσει η αναδιοργάνωση της Κεντρικής Δημόσιας Διοίκησης με στόχο το Επιτελικό Κράτος, την Αποκέντρωση και την ενίσχυση της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με τις αρχές της εταιρικής σχέσης, της επικουρικότητας και της εγγύτητας στους πολίτες.
- Να προωθηθεί όχι μόνον η Πολυεπίπεδη Διοίκηση, αλλά η Ψηφιακή Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση που διασφαλίζει τη διαλειτουργικότητα Κεντρικής Διοίκησης, Περιφερειών και Δήμων, τον προγραμματισμό, τη διαλειτουργικότητα και τη συστημική συνεργασία τους στον σχεδιασμό και την εφαρμογή κάθε δημόσιας πολιτικής που αφορά το περιφερειακό και το τοπικό επίπεδο.
- Να ενισχυθούν οι θεσμοί Διαβαθμιδικής Συνεργασίας μεταξύ των Περιφερειών και των Δήμων, επιλογή που αποτελεί προϋπόθεση και για τη διεύρυνση και κατοχύρωση του ρόλου τους στο Πολιτειακό σύστημα της χώρας.
- Να διευρυνθεί η Διοικητική Αυτοτέλεια των ΟΤΑ σύμφωνα με τον «Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας» και το άρθρο 102 του Συντάγματος, ιδίως όσον αφορά την οργάνωση των περιφερειακών και των δημοτικών υπηρεσιών και τις πολιτικές ανθρώπινου δυναμικού (προσλήψεις, κινητικότητα, διοίκηση, ανέλιξη, κίνητρα κλπ).
- Για να διασφαλιστεί η Οικονομική Αυτοτέλεια των ΟΤΑ, να αποκατασταθούν οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) στο επίπεδο που προβλέπεται από τον Ν.3852/2010 (δηλ. τον “Καλλικράτη”), να επιστραφούν τα παρακρατηθέντα, να “επαναπατριστούν” όλοι οι πόροι που αφαιρέθηκαν από τις Περιφέρειες και τους Δήμους και να αυξηθεί η χρηματοδότησή τους από το Εθνικό ΠΔΕ και τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα. Επίσης, να προετοιμαστεί μια γενναία φορολογική αποκέντρωση.
Δυστυχώς, παρά τις περί του επιτελικού ρόλου του Κράτους, διακηρύξεις και νομοθετικές ρυθμίσεις, βλέπουμε ουκ ολίγες συγκεντρωτικού χαρακτήρα (αντί της αποκέντρωσης) νομοθετικές ρυθμίσεις όπως:
α. Άρθρο 72 παρ. 4 του πρόσφατου νόμου 5106/2024, με το οποίο καταργήθηκε η υφιστάμενη νομοθετική ρυθμιση περί απόδοσης των επιβαλλόμενων προστίμων των αυθαιρέτων (25% στις Περιφέρειες, 25% στους Δήμους και 50% στο Πράσινο Ταμείο) και πλέον αποδίδονται τα πρόστιμα αυτά κατά 75% στο Πράσινο Ταμείο δηλ. στο Υπουργείο Ενέργειας & Περιβάλλοντος και το 25% στο Υπουργείο Υποδομών & Μεταφορών.
β. Με νόμο του τρέχοντος έτους, για τη διοίκηση και διαχείριση ενός εξόχως τοπικού ζητήματος (τοπική υπόθεση, άρθρο 102 του Συντάγματος), μεταφορά στις Κτηματικές Υπηρεσίες του Υπουργείο Οικονομικών αντί των Δήμων. Η μεταφορά του συνόλου των αρμοδιοτήτων πλην της καθαριότητας, για τις μισθώσεις σε παραλίες, το γνωστό ζήτημα των λεγομένων ομπρελοκαθισμάτων.
γ. Η υποβάθμιση των ΥΔΟΜ των Δήμων με την αφαίρεση από αυτές, αρμοδιοτήτων, αντί της ενίσχυσής τους.
δ. Η χωρίς διαβούλευση με τους Δήμους και αντίθετα προς τις αποφάσεις του ΣτΕ νομοθετικές ρυθμίσεις για τον ΝΟΚ. Μια αντίληψη απαράδεκτη, να μην αναγνωρίζει το Κράτος (δηλαδή το Υπουργείο Ενέργειας & Περιβάλλοντος) στους Δήμους το από το Σύνταγμα και το κοινό νομοθέτη, θεσπισμένο δικαίωμά τους να έχουν άποψη και λόγο σε πολεοδομικά ζητήματα που αφορούν την ποιότητα ζωής των κατοίκων της περιοχής τους. Έτσι, σταδιακά μπήκε πολεοδομικά στη ζωή μας η ασχήμια και θεωρείται μάλιστα κανονικότητα.
ε. Η μη νόμιμη και τιμωρητικού χαρακτήρα επιβολή σε βάρος των Δ¨ημων τους τέλους ταφής, γιατί δεν προχώρησε στη χώρα επαρκώς η ανακύκλωση όταν την ευθύνη υλοποίησης του προγράμματος των ΠΕΣΔΑ και ΕΣΔΑ έχει το Υπ.Εν. και όχι οι Δήμοι.
στ. Η παρακράτηση από τη ΑΑΔΕ και μη απόδοση στους Δήμους του Τέλους Παρεπιδημούντων (0,5%). Το ποσό θα είχε φθάσει τα 120 εκ. € μέχρι τέλος του έτους. Κι όλα αυτά αντί να αυξηθεί το τέλος αυτό σε τουλάχιστον 2%, καθώς το 0,5% ορίσθηκε σε εποχές που ψάχναμε τον τουρισμό, ενώ σήμερα λόγω του υπερτουρισμού οι Δήμοι δαπανούν μεγάλα ποσά για την εξυπηρέτηση των πολλαπλών αναγκών των πόλεων.
ζ. Η μη απόδοση στους Δήμους, όπως ο νόμος ορίζει, των πόρων του Πράσινου Ταμείου από το Τέλος Ταφής. Δεν βλέπουμε καμμία κίνηση, καμμία πρωτοβουλία εκ μέρους του.
Αυτές είναι ορισμένες μόνο αντιαυτοδιοικητικές νομοθετικές ρυθμίσεις αντίθετες στο άρθρο 102 του Συντάγματος και αντίθετες σε ισχύουσες νομοθετικές ρυθμίσεις. Γνωρίζουμε ότι η Κεντρική εξουσία, διαχρονικά, δεν «σπάει θερμόμετρα» αγάπης και σεβασμού για την Αυτοδιοίκηση αλλά όχι και έτσι.
Έτσι θα συγκλίνουμε με την Ευρωπαϊκή Τοπική Αυτοδιοίκηση?
Δυστυχώς αποκλίνουμε ή έστω στηλώνει τα πόδια του το Κράτος και βαράμε σημειωτόν.
- Να εφαρμοστεί η αλλαγή της διοικητικής υπαγωγής των αποκεντρωμένων υπηρεσιών της Κεντρικής και της Αποκεντρωμένης Δημόσιας Διοίκησης που είναι χωροθετημένες σε περιφερειακό ή δημοτικό επίπεδο, στην αντίστοιχη Περιφέρεια ή στον αντίστοιχο Δήμο, είτε οι αρμοδιότητές τους αφορούν «τοπική υπόθεση», είτε αφορούν «αποστολή του κράτους» (οπότε θα ασκούνται από την Αυτοδιοίκηση κατ΄ εκχώρηση εξουσίας από την Κεντρική Διοίκηση).
- Να διευρυνθεί ο Αναπτυξιακός Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε οι Περιφέρειες και οι Δήμοι να συμβάλουν αποτελεσματικά στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, την προσέλκυση επενδύσεων και τη στήριξη της επιχειρηματικότητας και της κοινωνικής συνοχής σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
- Να υιοθετηθεί από τα αρμόδια Υπουργεία το Πρόγραμμα Οργάνωσης και Λειτουργικού Εκσυγχρονισμού των Περιφερειών και των Δήμων που χρημα-τοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2014–2020 και εκπονήθηκε από την ΕΕΤΑΑ, στο πλαίσιο της Προγραμματικής Σύμβασης Υπουργείου Εσωτερικών–ΕΝΠΕ–ΚΕΔΕ.
- Να οργανωθεί σύστημα Μητροπολιτικής Διακυβέρνησης στις μητροπολιτικές περιφέρειες και τις μεγάλες πόλεις και ειδικές μορφές διοίκησης στις νησιωτικές Περιφέρειες και τους μικρούς νησιωτικούς και ορεινούς Δήμους.
- Όσον αφορά την καταστατική θέση των αιρετών, να διασφαλιστεί, σύμφωνα με τον «Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας», «το καθεστώς των αιρετών εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης με στόχο την ελεύθερη άσκηση της εντολής τους» καινα ισχύσουν οι ίδιοι κανόνες που ισχύουν για τους αιρετούς της Κεντρικής Διοίκησης, όσον αφορά τα ασφαλιστικά, τα οικονομικά, τα συνταξιοδοτικά ζητήματα (μισθολογικό καθεστώς, ειδικές άδειες, ασφαλιστικά, συνταξιοδοτικά, χορηγίες κλπ) και την εφαρμογή του ποινικού νόμου.
Στην ισχύουσα σήμερα νομοθεσία μας ( άρθρο 236 Α’ ου Ν. 3852/2010 «ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ»), θεωρώ ότι πρέπει οπωσδήποτε να λεχθεί, για να αλλάξει επιτέλους, υφίσταται ως αναχρονιστικό κατάλοιπο, μία απαράδεκτη νομοθετική ρύθμιση για τους αιρετούς στην αυτοδιοίκηση. Δεν ισχύει για μας το τεκμήριο της αθωότητας αλλά, άκουσον άκουσον, το τεκμήριο της ενοχής.
Ωραίος νομικός πολιτισμός!!!
Πρόκειται για τη θέση σε αργία των αιρετών της Α’ και Β’ βαθμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε περίπτωση αμετάκλητης παραπομπής για κακούργημα. Εάν εκδοθεί (μετά από πόσες, αλήθεια, τετραετίες?) τελεσίδικη αθωωτική απόφαση, αίρεται αυτοδικαίως η αργία αλλά ο αιρετός έχει διασυρθεί και η λαϊκή ετυμηγορία έχει καταλυθεί.
Προτείνεται λοιπόν (αλλά δεν εισακουγόμαστε), η θέση σε αργία για την περίπτωση αυτή μόνον εφόσον υπάρχει καταδικαστική απόφαση σε πρώτο Βαθμό και μόνον για τις περιπτώσεις εκείνες που αφορούν την άσκηση των αυτοδιοικητικών τους καθηκόντων.
Σε ότι αφορά τα μη αυτοδιοικητικά τους καθήκοντα, ούτως ή αλλιώς έχουν την ποινική μεταχείριση που έχουν όλοι οι πολίτες.
Έχοντας υπόψη τις εν λόγω 10 κοινές προτάσεις μας και ενόψη της εκπόνησης από το Υπουργείο Εσωτερικών του ενιαίου Κώδικα Δήμων και Περιφερειών, θα μπορούσαμε να συστήσουμε μια κοινή ομάδα εργασίας ΕΝΠΕ και ΚΕΔΕ, η οποία να προετοιμάσει μια δέσμη κοινών προτάσεων που θα αφορούν ταυτόχρονα την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση, καθώς και τη συνεργασία τους. Οι προτάσεις αυτές, ενδεικτικά, μπορεί να αφορούν:
- την επιστροφή στις Περιφέρειες και τους Δήμους των πόρων που τους αφαιρέθηκαν, όπως είναι τα πρόστιμα ανέγερσης των αυθαιρέτων του άρθρου 72 του Ν.5106/2024,
- την αποσαφήνιση αρμοδιοτήτων ή λειτουργιών που ασκούνται ταυτόχρονα από τις Περιφέρειες και τους Δήμους,
- την αλλαγή της διοικητικής υπαγωγής αποκεντρωμένων υπηρεσιών, της Κεντρικής και της Αποκεντρωμένης Δημόσιας Διοίκησης, στις αντίστοιχες Περιφέρειες και τους Δήμους,
- την προώθηση της Ψηφιακής Πολυεπίπεδης Διακυβέρνησης σε σημαντικές τομεακές πολιτικές, όπως είναι η χωροθέτηση των επιχειρηματικών πάρκων και γενικότερα των χρήσεων γης και η διαχείριση του υδάτινου δυναμικού της χώρας,
- τη νομοθέτηση θεσμών διαβαθμιδικής συνεργασίας ΕΝΠΕ και ΚΕΔΕ, όπως είναι η συγκρότηση Εθνικού Συμβουλίου Περιφερειακής και Τοπικής Ανάπτυξης, το οποίο θα καλείται να γνωμοδοτεί για κάθε Στρατηγικό Σχέδιο δημόσιας πολιτικής που περιλαμβάνει ρυθμίσεις, μέτρα πολιτικής και προγράμματα περιφερειακής κλίμακας ή σημασίας,
- τη νομοθέτηση της προδιαβούλευσης με την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ για όλα τα σημαντικά νομοσχέδια που αφορούν ή επηρεάζουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση,
- τη βελτίωση της καταστατικής θέσης των αιρετών των Περιφερειών και των Δήμων.
Αυτό που θα ήθελα στη συνέχεια να αποσαφηνίσω αφορά ένα συστηματικό λάθος που γίνεται στον δημόσιο διάλογο και προτείνω να το διορθώσουμε.
Οι πολιτικοί μας, όταν ανακοινώνουν ένα νομοσχέδιο που περιέχει ορισμένες σημαντικές αλλαγές ή μεταρρυθμίσεις, δηλώνουν ότι “θεσμοθετούν”. Αυτό δεν είναι σωστό. Κατά τη γνώμη μου “νομοθετούν” αλλά δεν “θεσμοθετούν”. Ο θεσμός δεν είναι μια διάταξη νόμου σε ένα ΦΕΚ. O θεσμός είναι μια δομή που λειτουργεί, είναι μια σταθερά επαναλαμβανόμενη λειτουργία, είναι μια παγιωμένη διοικητική πρακτική, είναι μια καταξιωμένη κοινωνική σχέση. Και δεν υπάρχει κάποιος αυτόματος πιλότος στην πατρίδα μας που να μετατρέπει τις νομοθετικές διατάξεις σε θεσμούς.
Γι’ αυτό το λόγο πρέπει να πείσουμε την κυβέρνηση και όλα τα πολιτικά κόμματα, ότι αποτελεί υποχρέωση του πολιτικού και διοικητικού συστήματός μας να ακολουθεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία, μια συγκροτημένη μεταρρυθμιστική τεχνική, που δεν παράγει απλώς διατάξεις νόμου (είτε ως “ευχές” είτε ως εντολές), αλλά νόμους που καταλήγουν σε θεσμούς.
Θα σας παραθέσω ορισμένες προτάσεις προς την κατεύθυνση αυτή, οι οποίες θα μπορούσαν να μετασχηματιστούν από την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ σε ένα Κώδικα Μεταρρυθμίσεων (όπως είναι οι Κώδικες Καλής Νομοθέτησης), που θα διασφαλίζει τη δημιουργία θεσμών Αποκέντρωσης και Αυτοδιοίκησης οι οποίοι θα λειτουργούν.
Μια πρώτη αναγκαία συνθήκη είναι η διασφάλιση ότι η Κεντρική και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση, οι Περιφέρειες και οι Δήμοι λειτουργούν συστημικά, δηλαδή ως ενιαίο διοικητικό σύστημα, για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή κάθε δημόσιας πολιτικής.
Κατά συνέπεια κάθε σημαντική νομοθετική πρωτοβουλία, πριν τη δημοσιο-ποίησή της για δημόσια διαβούλευση, πρέπει να αποτελεί αντικείμενο προδιαβούλευσης με τα συλλογικά όργανα της δευτεροβάθμιας και της πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την ΕΝΠΕ και την ΚΕΔΕ. Με τον τρόπο αυτόν θα εμπλουτίζεται κάθε σημαντικό νομοσχέδιο με τη μεγάλη εμπειρία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των συλλογικών οργάνων της, ώστε να μην διαπιστώνονται εκ των υστέρων οι άστοχες νομοθετικές προβλέψεις, που συνήθως οφείλονται σε αφ’ υψηλού απλουστευτικές υποθέσεις εργασίας, οι οποίες δυστυχώς παραμένουν αναρτημένες στο ΦΕΚ ή απαιτούν επανει-λημμένες νομοθετικές διορθώσεις και στην καλύτερη περίπτωση συνεχείς παρατάσεις προθεσμιών.
Μια δεύτερη αναγκαία συνθήκη είναι, κατά την εκπόνηση κάθε σημαντικού νομοσχεδίου, οι συντάκτες του, με την υποστήριξη των αρμόδιων υπηρεσιών που έχουν τη σχετική θεσμική μνήμη, να φροντίζουν ώστε οι νομοθετικές ρυθμίσεις να είναι ρεαλιστικές και επομένως εφαρμόσιμες. Δηλαδή να υπάρχουν οι προϋποθέσεις, οι όροι και οι πόροι για την εφαρμογή τους. Εάν αυτό δεν μπορεί να προεκτιμηθεί, είναι αναγκαίο να γίνεται μια εικονική εφαρμογή (virtual application) και, εάν χρειαστεί, μια πιλοτική εφαρμογή.
Παράλληλα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι η νομοθετούμενη βελτίωση ή αλλαγή ή μεταρρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί από όλους τους ΟΤΑ, ενδεχομένως με κάποιες νομοθετικές ή διοικητικές ή επιχειρησιακές προσαρμογές. Δηλαδή να μπορεί να εφαρμοστεί τόσο από τις Μητροπολιτικές και τις λοιπές Ηπειρωτικές Περιφέρειες, όσο και από τις Νησιωτικές Περιφέρειες. Να μπορεί να εφαρμοστεί τόσο από τους Μητροπολιτικούς και τους Μεγάλους Ηπειρωτικούς Δήμους, όσο και από τους Μεσαίους Δήμους και τους Μικρούς Ορεινούς και Νησιωτικούς Δήμους. Αλλιώς δημιουργούνται δύο ή περισσότερες κατηγορίες ΟΤΑ, δύο ή περισσότερες κατηγορίες πολιτών.
Κατά τη γνώμη μου είναι πλέον ώριμη μια τέτοια δομική αλλαγή στο νέο Κώδικα της Αυτοδιοίκησης. Διότι, για παράδειγμα, είναι λάθος να συνεχίζουμε να θεωρούμε ότι μπορούν οι Μικροί Ορεινοί και Νησιωτικοί Δήμοι να ασκούν τις ίδιες αρμοδιότητες με τους Μεσαίους και τους Μεγάλους Δήμους, χωρίς ειδική ρύθμιση και στήριξη, π.χ. χωρίς ένα σχεδιασμένο και χωριστά χρηματοδοτούμενο από τους ΚΑΠ «σύστημα διαδημοτικής συνεργασίας» και τη νομικά και επιχειρησιακά διασφαλισμένη τηλε-υποστήριξή τους.
Μια τρίτη αναγκαία συνθήκη είναι, μαζί με τη νομοθέτηση των διοικητικών ρυθμίσεων, να νομοθετείται το Πρόγραμμα Εφαρμογής τους, που να περιλαμ-βάνει τους υλικούς και άυλους πόρους που απαιτούνται, περιλαμβανομένων των αναγκαίων οικονομικών πόρων, ανθρώπινου δυναμικού, τεχνικών υποδομών και σύγχρονου εξοπλισμού.
Και μια τέταρτη αναγκαία συνθήκη είναι το Πρόγραμμα Εφαρμογής να συνοδεύεται από ένα μεσοχρόνιο (τουλάχιστον τριετές) Πρόγραμμα Συλλογικής Υποστήριξης των ΟΤΑ για την εφαρμογή του νόμου με διασφάλιση και αξιοποίηση των εν λόγω πόρων. Η “διοίκηση αλλαγής” (change management) απαιτεί την επιστημονική και τεχνική υποστήριξη των δομών και των λειτουργιών που μεταρρυθμίζονται και τη συμπλήρωση και εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού τους.
Οι εν λόγω τέσσερεις συνθήκες δυστυχώς δεν διασφαλίζονται.
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της τελευταίας 15ετίας είναι η επιχειρηθείσα με τον “Καλλικράτη” αποκέντρωση των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ). O Ν.3852/2010 (δηλαδή το Πρόγραμμα “Καλλικράτης”) νομοθέτησε μια από τις σημαντικότερες διοικητικές μεταρρυθμίσεις της Μεταπολίτευσης και κυρίως τη δημιουργία των αιρετών Περιφερειών, αλλά στο ζήτημα των ΥΔΟΜ δεν πέτυχε, ελλείψει προσωπικού και πόρων για εξοπλισμό. Ελλείψει προγράμματος υποστήριξης.
Πρώτον, διότι επιχείρησε να “αποκεντρώσει” 50 Πολεοδομίες σε 325 Δήμους. Αυτό είναι πρακτικά αδύνατο γιατί θα πρέπει κάθε Πολεοδομία (με λειτουργίες, προσωπικό, πόρους, εξοπλισμό) να κατατμηθεί σε 6 λειτουργικές Πολεοδομίες.
Θα υπενθυμίσω αυτό που επαναλαμβάνουμε μονότονα στα Συνέδριά μας: Η ασφαλέστερη μεταφορά αρμοδιοτήτων και πόρων (ανθρώπινων και οικονομικών πόρων και εξοπλισμού) είναι η αλλαγή της διοικητικής υπαγωγής υπαρχουσών συγκροτημένων δομών, ήδη χωροθετημένων σε περιφερειακό ή τοπικό επίπεδο. Δηλαδή 13 κρατικές δομές στις 13 Περιφέρειες ή 250 κρατικές δομές στους αντίστοιχους Δήμους και σε διαδημοτικά σχήματα των μικρότερων Δήμων.
Δεύτερον, διότι με το Νόμο δόθηκε η δυνατότητα να δημιουργήσουν ΥΔΟΜ οι Δήμοι που δεν είχαν, αλλά δεν εκπονήθηκε Πρόγραμμα Εφαρμογής του Νόμου και Συλλογικής Υποστήριξης των Δήμων (λόγω και των μνημονίων, για να είμαστε δίκαιοι). Το Πρόγραμμα αυτό θα εξασφάλιζε το αναγκαίο προσωπικό, τους οικονομικούς πόρους, την τεχνική υποδομή, τον εξοπλισμό και την ψηφιοποίηση των πολεοδομικών αρχείων. Το αποτέλεσμα είναι ότι παρατάθηκε η προθεσμία ίδρυσης των ΥΔΟΜ από το 2010 μέχρι σήμερα επί δεκατρείς φορές (!!!) και φυσικά χωρίς Πρόγραμμα Συλλογικής Υποστήριξης των Δήμων δεν συγκροτήθηκαν νέες ΥΔΟΜ, ως ένας αποτελεσματικός, οριζόντιας εφαρμογής θεσμός της πρωτοβάθμιας Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το γεγονός αυτό το αξιοποιεί η Κεντρική Διοίκηση ως πρόσχημα για να επανασυγκεν-τρώνει πολεοδομικές αρμοδιότητες.
Πρόσφατα παραδείγματα πρόσθετων αρμοδιοτήτων στους Δήμους, χωρίς να εξασφαλιστούν έγκαιρα οι αναγκαίες προϋποθέσεις, όροι και πόροι, είναι:
- Η νομοθέτηση των υπηρεσιών εσωτερικού ελέγχου (Ν.4795/2021).
- Η νομοθέτηση της υποχρέωσης για ναυαγοσωστική κάλυψη (Π.Δ. 31/2018 και Π.Δ.71/2020).
- Η νομοθέτηση της διαχείρισης των αδέσποτων ζώων συντροφιάς (Ν.4830/2021).
Αγαπητοί Περιφερειάρχες και Περιφερειακοί Σύμβουλοι
Αυτού του τύπου οι νομοθετήσεις δεν δημιουργούν αυτόματα αντίστοιχους θεσμούς. Οι νομοθετικές διατάξεις δεν αρκούν.
Οι Περιφέρειες και οι Δήμοι θέλουν να διευρύνουν τον θεσμικό ρόλο τους στο Πολιτειακό σύστημα της χώρας μας, αλλά απαιτούν τη διασφάλιση των προϋποθέσεων, των όρων και των πόρων και ένα Πρόγραμμα Συλλογικής Υποστήριξής τους για να χτίσουν υγιείς και αποτελεσματικούς θεσμούς.
Με αυτή την έννοια, εκτιμώ ότι και οι θεσμικές προτάσεις που θα διατυπώσει το Συνέδριο της ΕΝΠΕ ασφαλώς στοχεύουν όχι μόνο σε κάποιες νομοθετικές ρυθμίσεις, αλλά σε λειτουργικούς και βιώσιμους θεσμούς, που επιτυγχάνουν την πολιτική αποδοχή και την κοινωνική καταξίωσή τους.
Σας ευχαριστώ.