Με πάσα τιμή και σε συγκινησιακά φορτισμένο κλίμα τιμήθηκε φέτος στο Δήμο Αμπελοκήπων-Μενεμένης η συμπλήρωση 103 ετών από την Μικρασιατική Καταστροφή. Το πρωί της Κυριακής 14/9 στο μνημείο του εθνομάρτυρα Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσόστομου στην Πλατεία Κωνσταντίνου Τσομπάνογλου στη Μενεμένη πραγματοποιήθηκε η ετήσια εκδήλωση μνήμης με επιμνημόσυνη δέηση ομιλία και κατάθεση στεφάνων από τη Δημοτική Αρχή και Δημοτικές Παρατάξεις, εκπροσώπους της Δημοτικής Αρχής και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας καθώς και από πολιτιστικούς συλλόγους του δήμου.
Για τα τραγικά γεγονότα της περιόδου μίλησε ο Δημοτικός Σύμβουλος και εκπαιδευτικός κ. Δημήτριος Παυλακούδης ο οποίος, μεταξύ άλλων, είπε τα εξής: «[…]στην προκυμαία της Σμύρνης, της Μενεμένης, των Μουδανιών ή των άλλων λιμανιών όπου περίμεναν τους κατατρεγμένους πρόσφυγες τα πλοία τους ξεριζωμού και της ορφάνιας δεν υπήρξε κανένας «συνωστισμός»…Υπήρξε κατατρεγμός, πόνος, δάκρυα, ορφάνια, απελπισία και φωνές ψυχών που ζητούσαν τη σωτηρία…Ψυχών που έμειναν για πάντα εκεί και άλλων που έφτασαν στην Ελλάδα και πολλοί εξ αυτών έστησαν εδώ τα σπίτια και τα νοικοκυριά τους περήφανα και λεβέντικα μπολιάζοντας την Ελλάδα με τον πολιτισμό αλλά και τον κοσμοπολιτισμό τους, μέχρι που έφυγαν από τη ζωή προφέροντας τη λέξη «πατρίδα» αναφερόμενοι μόνο στη Γη της Μικρασίας.»
Την Περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας κ. Αθηνά Αϊδονά εκπροσώπησε ο Περιφερειακός Σύμβουλος κ. Ελευθέριος Κυρίζογλου.
Ακολουθεί η ομιλία του κ. Παυλακούδη:
Αρχικά θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον Δήμαρχό μας κο Λάζαρο Κυρίζογλου καθώς και όλους τους συναδέλφους μου στο Δημοτικό μας συμβούλιο ανεξαιρέτως για την ξεχωριστή τιμή που μου έκαναν με το να μου αναθέσουν να σας εκφωνήσω την σημερινή ομιλία, σε μία μέρα θλιβερά ξεχωριστή για όλους τους Έλληνες και ιδιαίτερα για όσους έχουμε την τιμή και την ευλογία να κυλά στις φλέβες μας αίμα της γης της Μικράς Ασίας και της ελληνικής Ανατολίας.
Θα ξεκινήσω την ομιλία μου επιχειρώντας πρωτίστως ως Φιλόλογος-Ιστορικός και Βυζαντινολόγος και μετέπειτα ως Δημοτικός Σύμβουλος του Δήμου Αμπελοκήπων- Μενεμένης, ενός Δήμου αμιγώς προσφυγικού να διορθώσω ορισμένες ιστορικές αναλήθειες και ανακρίβειες που σκοπίμως ή μη διαχέονται στην κοινωνία όσον αφορά το ζήτημα της Μικρασιατικής Γενοκτονίας. Είναι θαρρώ το πρώτο και μεγαλύτερο χρέος μου προς τις ψυχές όλων των προσφύγων που εγκατέλειψαν την ΠΑΤΡΙΔΑ τους κι εγκαταστάθηκαν μεταξύ άλλων στους Αμπελόκηπους και της Μενεμένη 103 χρόνια πριν…
Πρώτον θα επισημάνω πως σύμφωνα με τον κλάδο της επιστήμης της Ιστορίας που καλείται εδώ και δεκαετίες γενοκτονολογία, ο όρος «Γενοκτονία», οποίος ετυμολογικά προέρχεται εκ των ελληνικών λέξεων γένος + κτείνω (=φονεύω)) αποτελεί όρο διεθνούς δικαίου που καθιερώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για λέξη με πολύ συγκεκριμένο νόημα η οποία αναφέρεται στα βίαια εγκλήματα που διαπράττονται εις βάρος μιας εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας με στόχο το φυσικό αφανισμό της.
Συγκεκριμένα η γενοκτονία μπορεί να αφορά: α) Δολοφονία μελών της ομάδας.
(β) Πρόκληση σοβαρής σωματικής ή διανοητικής βλάβης σε μέλη της ομάδας.
(γ) Εθελούσια επιβολή στην ομάδα συνθηκών διαβίωσης που αποσκοπούν στην ολοσχερή ή μερική φυσική εξόντωσή της.
(δ) Επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων στο εσωτερικό της ομάδας.
(ε) Δια της βίας μεταφορά των παιδιών της ομάδας σε μια άλλη ομάδα.
Όλα τούτα δυστυχώς στους πιο πολλούς από εμάς είναι είτε μερικώς είτε εσφαλμένως γνωστά. Το επισημαίνω αυτό γιατί βρισκόμαστε σήμερα εδώ για να τιμήσουμε τη μνήμη των εκατοντάδων χιλιάδων θυμάτων της γενοκτονίας που υπέστη ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας, μιας και το 1998 η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε ομόφωνα την ανακήρυξη «της 14ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος». Όπως αντιστοίχως κάθε χρόνο στις 19 Μαΐου τιμάται κάθε χρόνο η ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου που καθιερώθηκε το 1994. Εδώ αν θέλετε τη γνώμη μου βρίσκεται-όσο κι αυτό ξαφνιάζει πολλούς- το πρώτο ιστορικό και διπλωματικό μας ως Έθνος λάθος. Ποιο είναι αυτό όμως; Η Mικρά Ασία από αρχαιοτάτων χρόνων και συγκεκριμένα από την εποχή του Χαλκού υπήρξε η περιοχή που περιλάμβανε τη χερσόνησο της Ανατολίας, δηλαδή τη δυτικότερη προεξοχή της Ασίας και αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της σημερινής Τουρκίας. Η περιοχή ορίζεται από τη Μαύρη Θάλασσα στα βόρεια, τη Μεσόγειο Θάλασσα στα νότια και το Αιγαίο Πέλαγος στα δυτικά.Τι σημαίνει πρακτικά αυτό σήμερα και γιατί το επισημαίνουμε; Σημαίνει πως ως σύγχρονοι Έλληνες διαπράττουμε το λάθος να τιμούμε δύο ξεχωριστές γενοκτονίες μιας περιοχής που από τα χρόνια του α’ αποικισμού θεωρείται μία, ενιαία κα αδιαίρετος κοιτίδα όπου μεγαλούργησε ο Ελληνισμός μέχρι και τη μαύρη σελίδα της Μικρασιατικής Καταστροφής. Κάποτε λοιπόν προς αποκατάσταση της αλήθειας αλλά και της μνήμης των προγόνων θα πρέπει να αγωνιστούμε από κοινού όλοι μα όλοι οι Έλληνες επί γης ασχέτως καταγωγής για την αναγνώριση μίας ενιαίας και καθολικής Γενοκτονίας του Ελληνισμού της Ανατολής.
Άλλωστε η περιοχή όπως είπα είναι μία και αδιαίρετος, πέρα για πέρα ελληνική για πάνω από 2000 χρόνια και το κυριότερο τα θύματα της τραγικής αυτής ανθρώπινης – αν λέγεται έτσι-τραγωδίας όλα τους Έλληνες της Ανατολίας. Αν σκεφτούμε ότι η μεθοδική και οργανωμένη εξόντωση του Ελληνισμού της Ανατολίας πρέπει να προσεγγιστεί συνολικά ως οφείλουμε ως μία Γενοκτονία που συμπεριλαμβάνει το σύνολο της περιοχής αυτής συμπεριλαμβανομένου του Πόντου τότε τρομάζουμε σκεπτόμενοι πως από το 1914 που ξεκινά η επιβολή της εκρίζωσης των Ελλήνων από τις πατρογονικές τους εστίες με την καθοδήγηση των Νεοτούρκων του Μουσταφά Κεμάλ- ο οποίος προφανέστατα και λανθασμένα κι ελπίζω μη σκόπιμα αναφέρεται Ατατούρκ και στην ελληνική βιβλιογραφία- από τους Γερμανούς, έως και το 1923, όταν και με την ελληνοτουρκική σύμβαση Ανταλλαγής πληθυσμών της Λοζάνης μπαίνει οριστικά η ταφόπλακα του Ελληνισμού της Ανατολής με την πρώτη στα παγκόσμια χρονικά μαζική υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών, ο συνολικός αριθμός των θυμάτων ξεπερνά τους 1.000.000 Έλληνες Ορθοδόξους της Ανατολίας. Κατά πολλούς μάλιστα μελετητές που ασχολούνται με το εν λόγω ζήτημα ο αριθμός των θυμάτων ανέρχεται στο 1.200.000 αν συνυπολογιστούν οι σχεδόν σίγουρα νεκροί αγνοούμενοι της υποχρεωτικής στρατολόγησης στα «αμελέ ταμπουρού» (Τάγματα εργασίας) άντρες ηλικίας 18-45 ετών και τα χιλιάδες αβάπτιστα ή νήπια που χάθηκαν στο βουβό και σκοτεινό ποτάμι της προσφυγιάς ακολουθώντας τις οικογένειές τους και τη φρικτή τους μοίρα.
Κάνουμε λάθος λοιπόν με το να επιμένουμε στο να τιμούμε δύο ξεχωριστές γενοκτονίες, τη στιγμή που άλλοι λαοί όπως οι Αρμένιοι, οι Εβραίοι αλλά και οι Ασσύριοι διεκδικούν ενωμένοι την αναγνώριση της δικής τους γενοκτονίας. Αν θέλουμε ως Έθνος να διεκδικήσουμε κι εμείς τη δικαίωση που δεν είναι άλλη από την καθολική αναγνώριση της Γενοκτονίας του Ελληνισμού πρέπει ενωμένοι να πορευτούμε σε όλα τα fora και σε όλους του Διεθνείς Οργανισμούς, μέχρι η αλήθεια να λάμψει και ο θύτης που καλείται Τουρκία να αναγκαστεί κάποτε να απολογηθεί για τα φρικτά του εγκλήματα.
Επίσης αξίζει να επισημάνω τρία ακόμη λάθη που πληγώνουν τον Ελληνισμό της Ανατολίας και τις ψυχές των θυμάτων της καταστροφής. Πρέπει κάποτε να διορθωθούν οι όροι «εορτασμός», «συνωστισμός» και «χαμένες πατρίδες» που πολλές φορές ακούγονται ακόμη και από χείλη πολιτικών και ιστορικών ή μάλλον καλύτερα ανιστόρητων και δημοσιογράφων τούτες τις μέρες. Όταν στέκεσαι μπροστά τους προγόνους και την ιστορική τους μνήμη την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας του Ελληνισμού της Ανατολίας, δεν «εορτάζεις» αλλά σκύβεις το κεφάλι σου ευλαβικά σε αυτούς που χάθηκαν και απλά τιμάς. Τιμάς και Μνημονεύεις. Γιατί στην προκυμαία της Σμύρνης, της Μενεμένης, των Μουδανιών ή των άλλων λιμανιών όπου περίμεναν τους κατατρεγμένους πρόσφυγες τα πλοία τους ξεριζωμού και της ορφάνιας δεν υπήρξε κανένας «συνωστισμός»…Υπήρξε κατατρεγμός, πόνος, δάκρυα, ορφάνια, απελπισία και φωνές ψυχών που ζητούσαν τη σωτηρία…Ψυχών που έμειναν για πάντα εκεί και άλλων που έφτασαν στην Ελλάδα και πολλοί εξ αυτών έστησαν εδώ τα σπίτια και τα νοικοκυριά τους περήφανα και λεβέντικα μπολιάζοντας την Ελλάδα με τον πολιτισμό αλλά και τον κοσμοπολιτισμό τους, μέχρι που έφυγαν από τη ζωή προφέροντας τη λέξη «πατρίδα» αναφερόμενοι μόνο στη Γη της Μικρασίας. Ένας τέτοιος ήταν ο δικός μου παππούς Δημήτριος Παυλακούδης, που έφτασε κυνηγημένος και κατατρεγμένος, ορφανός και προστάτης οικογένειας στην Ελλάδα κι εγκαταστάθηκε στο Φανό Κιλκίς για όλη τη ζωή του αφήνοντας τη Μεσόπόλη της Βιθυνίας την δική του «πατρίδα» αλλά και η γιαγιά μου Ευφροσύνη Χαλβατζή που χρόνισε στο καράβι της προσφυγιάς αφήνοντας για πάντα την αγαπημένη Αρτάκη για να εγκατασταθεί στα Πλάγια του Κιλκίς. Όπως άλλωστε έπραξαν και εκατοντάδες χιλιάδες πρόγονοι των πιο πολλών εξ ημών τους οποίους παιδί ακόμη θυμάμαι να διηγούνται με δάκρυα στα μάτια το δικό του δράμα ο καθείς.
«Μυστήριο μεγάλο είναι το πώς έρχεται στον κόσμο ο άνθρωπος. Εμένα το γραφτό μου ήτανε να γεννηθώ στην Ανατολή, αλλά η ρόδα της Τύχης, που γυρίζει ολοένα, ξερρίζωσε από τα θεμέλια τον τόπο μου και μ’ έρριξε στην ξενιτειά, σ’ ανθρώπους που μιλούσανε την ίδια γλώσσα με μένα, πλην όμως που είχανε άλλα συνήθια. Το πουλί το θαλασσοδαρμένο, πώς βρίσκει έναν βράχο μέσα στο πέλαγο και κάθεται και στεγνώνει τα φτερά του, έτσι βρίσκουμαι κ’ εγώ σε τούτα τα χώματα». Με αυτό το μικρό σημείωμα ξεκινά ο σπουδαίος Μικρασιάτης λογοτέχνης Φώτης Κόντογλου τη δική του προσωπική εξομολόγηση στο έργο-σταθμό της ζωής του, το «Αϊβαλί, η πατρίδα μου». Μια σταγόνα νερό κι αυτός, όπως και όλοι οι πρόγοινοί μας, σταγόνες ήταν στο μακρύ και πολύβουο ποτάμι της προσφυγιάς που ξεκίνησε το 1922-103 χρόνια πριν- να έρχεται κυνηγημένο στην νέα πατρίδα.
Σήμερα 103 χρόνια μετά την καταστροφή και τη Γενοκτονία του Ελληνισμού της Μικρασίας και 102 χρόνια από τη Συνθήκη της Λωζάνης που σφράγισε το τέλος του ζώντος Ελληνισμού της Ανατολής με το τέλος της Μεγάλης Ιδέας και την Ανταλλαγή πληθυσμών εμείς τα παιδιά και τα εγγόνια τους οφείλουμε να στρέψουμε ευλαβικά το βλέμμα πίσω και να αντικρύσουμε την ιστορία κατάματα. Όχι με μίσος, έχθρα και διάθεση αντεκδίκησης για όσα υποστήκαμε από τον γειτονικό λαό, μα με περηφάνια και ελπίδα. Άλλωστε το μίσος και ο φανατισμός δεν συνάδουν με τον πολιτισμό και την ανθρωπιά, αξίες που πρεσβεύει ο Ελληνισμός της Ανατολής από τα πανάρχαια κιόλας χρόνια των πρώτων Ελλήνων αποίκων στις ακτές του Ευξείνου Πόντου και τα παράλια της Μικράς Ασίας έως τις μέρες μας… Είμαστε λοιπόν σήμερα εδώ για να τιμήσουμε τη μνήμη των εκατοντάδων χιλιάδων ψυχών που έπεσαν θύματα της πιο φρικτής ανθρώπινης θηριωδίας στην ιστορία της Μεσογείου… Αυτών που δεν πρόφτασαν ποτέ να φτάσουν στην Ελλάδα κι έμειναν για πάντα εκεί… στα Άγια χώματά τους… Είμαστε όμως και για να θυμηθούμε και να τιμήσουμε τη μνήμη των προγόνων μας, των παππούδων και των γιαγιάδων μας που κατάφεραν να σταθούν ξανά στα πόδια τους και να αναστήσουν ξανά τα σπιτικά τους και τις οικογένειές τους στους νέους τόπους που έφτασαν…
Ο σπουδαίος Έλλην και Ίωνας συνάμα νομπελίστας ποιητής μας Γιώργος Σεφέρης στο ποίημά του «Ο γυρισμός του ξενιτεμένου» έγραψε το στίχο που μιλά και πάντα θα μιλά στις ψυχές όλων μας «Αυτά τα δέντρα δε θα ξεχάσουν πώς οι ρίζες τους είναι απέναντι» οι ρίζες των δέντρων, συμβολίζουν τις μνήμες, την ταυτότητα και την αίσθηση του χρέους απέναντι στους προγόνους μας.
Μπροστά σε όλους εκείνους ας σταθούμε λοιπόν κι εμείς σήμερα…
Δυνατοί, Αισιόδοξοι και Περήφανοι!
Με μία υπόσχεση: « Δε θα σας ξεχάσουμε ποτέ χώματα της Μικρασίας και της Ανατολής»!
Γιατί για εμάς δεν υπήρξαν και δε θα υπάρξουν ποτέ «χαμένες» παρά μόνο ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ που συνεχίζουν να ζουν και να αναπνέουν μέσα μας και θα συνεχίσουν και στα παιδιά μας…
ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΧΑΙΡΕ!
Ποτέ δε θα ξεχάσουμε!
Ποτέ δε θα σε ξεχάσουμε!
Δημήτριος Χ. Παυλακούδης, Φιλόλογος-ΜΑ Μεσαιωνικής και Βυζαντινής Φιλολογίας Α.Π.Θ.- Δημοτικός Σύμβουλος Αμπελοκήπων-Μενεμένης