Πραγματοποιήθηκαν από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, της Εκκλησίας, αρχαιολογικών και επιστημονικών φορέων, καθώς και πλήθους πολιτών το Σάββατο 09.05.2026, τα εγκαίνια του Μουσείου «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις – Ευρήματα από τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης» στο πρώην Στρατόπεδο Παύλου Μελά, στη Σταυρούπολη. Την τελετή ευλόγησε ο Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κκ Βαρνάβας.
Το νέο μουσείο στεγάζει χιλιάδες ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τις ανασκαφές του Μετρό Θεσσαλονίκης, αναδεικνύοντας τη διαχρονική ιστορία της πόλης και επιβεβαιώνοντας ότι μεγάλα έργα υποδομής μπορούν να συνυπάρξουν με την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, τα ευρήματα των ανασκαφών ξεπερνούν τις 300.000 αρχαιότητες, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες αστικές αρχαιολογικές ανασκαφές στην Ευρώπη.
Στα εγκαίνια παρέστη και ο Δήμαρχος Αμπελοκήπων-Μενεμένης και Πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος Λάζαρος Κυρίζογλου ο οποίος δήλωσε μεταξύ άλλων τα εξής: «Όσοι ταχθήκαμε υπέρ της λύσης «και Μετρό και αρχαία» αλλά του συγκεκριμένου έργου, παρά τις αντιεπιστημονικές, ακατανόητες και απαράδεκτες αντιδράσεις αισθανόμαστε δικαιωμένοι. Στηρίξαμε το Υπουργείο και την Υπουργό Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη στο πολύ σημαντικό για τη Θεσσαλονίκη έργο της. Και ως Θεσσαλονίκη Θεωρούμε το Πολεοδομικό Συγκρότημα Θεσσαλονίκης.»
Το Μουσείο στεγάζεται στο διατηρητέο κτίριο στρατωνισμού Α3 στο Μητροπολιτικό Πάρκο Παύλου Μελά και περιλαμβάνει αρχαιότητες που βρέθηκαν στις ανασκαφές κατά την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης. Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως εκτεταμένα κατάλοιπα και κινητά ευρήματα που τεκμηριώνουν τη συνεχή κατοίκηση και την οργάνωση της πόλης και της γύρω περιοχής της από την ίδρυσή της (316/5 π.Χ.) έως την πυρκαγιά του 1917.
Στο μουσείο, μέσω εκθεμάτων, αναπαραστάσεων και εποπτικού υλικού, αναδεικνύεται η ιστορία της πόλης και η ιστορική συνέχεια του αστικού χώρου ως ζωντανά στοιχεία της συλλογικής ταυτότητας. Η έκθεση χωρίζεται σε δύο μέρη:
Α) Αρχαιότητες που προέρχονται από ανασκαφές στις εκτός των τειχών περιοχές (προέρχονται από τους σταθμούς: Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, Δημοκρατίας, Σιντριβάνι, Πανεπιστήμιο, Φλέμινγκ και αμαξοστάσιο Πυλαίας και αναπτύσσεται σε ολόκληρο τον όροφο του κτιρίου.
Β) αρχαιότητες από ανασκαφές σε δύο σταθμούς, Βενιζέλου και Αγίας Σοφίας, που χωροθετούνται εντός των τειχών της πόλης. Το τμήμα αυτό είναι το μεγαλύτερο και αναπτύσσεται σε ολόκληρο τον όροφο του κτιρίου.
Στο ισόγειο παρουσιάζεται η φυσιογνωμία των περιοχών εκτός των τειχών της πόλης με ευρήματα που φανερώνουν τη χρήση και δραστηριότητες που έλαβαν χώρα σε διάφορες χρονικές περιόδους. Και στην προς δυσμάς και στην προς ανατολάς ύπαιθρο ανασκάφηκαν εκτεταμένες νεκροπόλεις και ερευνήθηκαν ένας πρωτοβυζαντινός ναός με πρόσκτισμα και μία κοιμητηριακή βασιλική, αποθηκευτικοί και εργαστηριακοί χώροι και χάνια. Ανατολικά εντοπίστηκε και τμήμα οικισμού που προϋπήρχε της Θεσσαλονίκης.
Το αρχαιολογικό υλικό οργανώνεται σε πέντε ενότητες βάσει του τόπου προέλευσης και τοποθετείται σε προθήκες ή ελεύθερο επάνω σε βάσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επιτύμβιες στήλες, κοσμήματα και χρυσά στεφάνια, λάρνακες και σαρκοφάγοι με πλούσια διακόσμηση της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, ρωμαϊκοί ταφικοί βωμοί, τοιχογραφίες και ψηφιδωτά πρωτοβυζαντινής βασιλικής, κτιστός καμαροσκεπής τάφος ως τμήμα ταφικού λατρευτικού συνόλου μικρού ναού πρωτοβυζαντινών χρόνων, καθώς και αποθηκευτικά και εργαστηριακά αγγεία. Τα ευρήματα από την εντός των τειχών Θεσσαλονίκη παρουσιάζονται στον όροφο. Αναπτύσσονται γύρω από έναν κεντρικό οδικό άξονα ακολουθώντας γραμμική οργάνωση, που παραπέμπει στη γραμμική πορεία του χρόνου, της κύριας οδικής αρτηρίας και της γραμμής του μετρό.
Η αφήγηση είναι χρονολογική και χωρίζεται σε επτά χρονολογικές ενότητες από την ίδρυσή της έως την πυρκαγιά του 1917, τονίζοντας το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό κάθε εποχής. Σε κάθε ενότητα πρωταγωνιστεί ο δρόμος, πρόδρομος της σημερινής οδού Εγνατία που αποδίδεται με διάφορα ψηφιακά μέσα. Παράλληλα παρουσιάζεται η εξέλιξη της πόλης με τις πολεοδομικές αλλαγές που καταγράφηκαν στις ανασκαφές, καθώς και τα γεγονότα ή επεισόδια που έλαβαν χώρα κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (σεισμοί, πολιορκίες, καταλήψεις κτλ.) και επηρέασαν την πορεία και τη μορφή της πόλης, καθώς και τις ζωές των κατοίκων.
Τα αρχαιολογικά ευρήματα του Μετρό δεν αποτελούν απλώς τεκμήρια του παρελθόντος, αλλά ζωντανά ίχνη μνήμης. Μέσα από αυτά, η Θεσσαλονίκη αφηγείται τη δική της ιστορία –μία ιστορία συνέχειας, μεταμόρφωσης και ζωής.
